کروموتوگرافی
ساعت ٥:٤٠ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٧/٧/۱ 
هدف از جداسازی ، حذف مزاحمت‌ها ، غلیظ کردنمحلولمورد نظر و یا سایر موارد است. برایجداسازی از اختلاف در خصوصیات فیزیکی استفاده می‌شود، مثلفراریت،حلالیتوضریب تقسیم مواد و ....
در آنالیز و جداسازی مواد مختلف از تکنیک‌های ویژه‌ای برحسب نوع و ساختار مواد ومخلوط‌ها استفاده می‌شود که یکی از آنها کروماتوگرافی است.

 

ریشه لغوی:
کروماتوگرافی (chromatography) ، در زبان یونانی chroma یعنیرنگ و grophein یعنی نوشتناست.

 

اطلاعات اولیه:


پر کاربردترین شیوه جداسازی مواد تجزیه‌ایکروماتوگرافی است که در تمام شاخه‌های علوم کاربردهایی دارد. کروماتوگرافی گروهگوناگون و مهمی از روش‌های جداسازی مواد را شامل می‌شود و امکان می‌دهد تا اجزایسازنده نزدیک به هممخلوط‌های کمپلکسرا جدا ،منزویو شناسایی کند

بسیاری از این جداسازی‌ها به روش‌های دیگر ناممکن است.



سیر تحولی رشد:


- اولین روش‌های کروماتوگرافی در سال 1903 بوسیله میخائیل سوئت ابداع ونامگذاری شد. او از این روش برایجداسازی مواد رنگیاستفاده کرد.


- مارتین و سینجدر سال 1952 به پاس اکتشافاتشان در زمینهکروماتوگرافیجایزه نوبلدریافت کردند.



توصیف کروماتوگرافی:




کروماتوگرافی را به دلیل اینکه در برگیرنده سیستمها و تکنیکهای مختلفی است نمی‌توان بطور مشخص تعریف کرد. اغلب جداسازی‌ها بر مبنای کروماتوگرافی بر روی مخلوطهایی از مواد بی‌رنگ از جمله گازها صورت می‌گیرد. کروماتوگرافی متکی بر حرکت نسبی دو فاز است. یکی از فازها بدون حرکت است و فاز ساکن نامیده می‌شود و دیگری را فاز متحرک می‌نامند. اجزای یک مخلوط به وسیله جریانی از یک فاز متحرک از داخل فاز ساکن عبور داده می‌شود.




جداسازی‌ها بر اساس اختلاف در سرعت مهاجرت اجزای مختلف نمونه استوارند.





روش‌های کروماتوگرافی





روش‌های کروماتوگرافی را می‌توان ابتدا بر حسب ماهیت فاز متحرک و سپس بر حسب ماهیت فاز ساکن طبقه بندی کرد. فاز متحرک ممکن است گاز یا مایع و فاز ساکن ممکن است جامد یا مایع باشد. کروماتوگرافی به چهار بخش اصلی تقسیم می شود:





اگر فاز ثابت ، جامد و فاز متحرک ، مایع باشد، به آن کروماتوگرافی مایع-جامد گویند.




اگر فاز متحرک ، گاز و فاز ثابت ، جامد باشد، به آن کروماتوگرافی گاز-جامد گویند.




اگر فاز متحرک ، مایع و فاز ثابت نیز مایع باشد به آن کروماتوگرافی مایع-مایع گویند.




اگر فاز متحرک ، گاز و فاز ثابت ، مایع باشد، به آن کروماتوگرافی گاز-مایع گویند.




انواع کروماتوگرافی


هر یک از 4 نوع کروماتوگرافی انواع مختلف دارد:



A- کروماتوگرافی مایع – جامد:

 

 

کروماتوگرافی جذب سطحی (Adsorption Chromatography) ، نمونه‌ای ازکروماتوگرافی مایع – جامداست که در آن عملجداسازیمواد بعلت متفاوت بودن جذب سطحی اجزای مختلف مخلوط و فاز ساکن (جامد) انجاممی‌گیرد.

 

ستون کروماتوگرافی جذب سطحی:
برایجداسازیمواد یک مخلوط ‏‏‏، می‌توان از ستون استفاده کرد. داخل این ستون با جامد فعالیمانندآلومین(فاز ساکن) پر شده است و با حلالی مانندهگزان(فازمتحرک) پوشیده شده است. هرگاه نمونه کوچکی از مخلوط در بالای ستون قرار گیرد ،نواری از ماده جذب شده تشکیل می‌شود،حلال با عبور خود ازمیان ستون اجزای مخلوط را با خود حمل می‌کند.

 

جداسازی کامل:
سرعت حرکت هر جزء‏ ، به میزان جذب سطحی آن بر روی ماده داخلستون بستگی دارد. به این ترتیب ، ماده‌ای که کم جذب شده است، سریع‌تر از ماده‌ای کهزیاد جذب شده است، حرکتمی‌کند. واضح است که اگر اختلاف بین جذب‌های سطحی به حدکافی زیاد باشد، جداسازی مواد کامل انجام خواهد گرفت. اجزایی که قابلیت جذب بالاتریدارند، در قسمت بالای ستون و اجسامی که کمتر جذب می‌شوند در قسمت‌های پایین ستون ،جذب خواهند شد.


نیروهای بین اجزا:
این نیروها ممکن است یا از نوعنیروهایواندروالسی ، مانند نیروهایی که در مورد آلومین است یا از نوعنیروهایالکترستاتیک باشند، مانندجداسازی یون‌هابوسیلهکروماتوگرافیتبادل یونی که در آن فاز ساکن یک ماده مبادله کننده یون است ، یا ممکن است ازیک ستون که ازماده مناسب متخلخلی پرشده، برای جدا کردن مواد حل‌شده بر اساس اندازهمولکول آنها استفاده کرد، مانند .
ژلی کروماتوگرافی


کروماتوگرافی لایه نازک
نمونه ویژه‌ای ازکروماتوگرافی جذب سطحی است که در این روش ، به جای اینکه جاذب را در یک ستوناستوانه‌ای پر کنیم، آن را بصورت لایه نازک روی یک صفحه شیشه‌ای یا لایهپلاستیکی یا ورقهفلزی قرار می‌دهیم.




مقایسه با کروماتوگرافی تقسیمی:
روش‌های جذب سطحی ، برای جداسازی موادانواع مختلفترکیبات شیمیاییبهتر هستند.
ظرفیت یک ستونجذب سطحی ، در واحد حجم ، غالبا بزرگتر از ظرفیت یک ستون تقسیمی بوده و گاهی ایناختلاف خیلی زیاد است.

کلمات کلیدی: