اثرات مخرب نانوفن آوری برمحیط زیست
ساعت ٥:٠۳ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٧/٢/٢٤ 

اثرهاي مخرب فناوري نانو بر محيط زيست

 

.

ذرات نانو و فناوري نانو جداي از مفيد بودن مي‌توانند, خطرات احتمالي نيز داشته باشند؛ بنابر اين, بايد مسائل مربوط به ايمني و خطرهاي احتمالي همراه با اين روشهاي جديد را در نظر گرفت. ذرات نانو ممكن است سرعت جهش (mutation) باكتريها را افزايش دهد و تهديدي بالقوه براي محيط زيست و سلامت انسان باشد؛ به رغم اينكه فناوري نانو محصولات موجود را مؤثرتر و كارآمدتر مي‌كند، اندازه اين ذرات كه جزء خواص مهم آنهاست، مي تواند سلامتي و محيط زيست را تهديد ‌كند. اين ذرات از گرده‌هاي گل و گياهان و مواد حساسيتزاي معمولي نيز كوچكترند و حساسيت ايجاد ميكنند. اين ذرات, به سيستم دفاعي و ايمني بدن موجودات زنده و انسان حمله ميكنند. بعضي از اين ذرات, پس از تنفس به كيسه‌هاي هوايي ريه‌ها آسيب ميرسانند كه در اين بين, ماكروفاژها سعي مي‌كنند آنها را از بين ببرند و مانع از عبور اين ذرات و ورود آنها به خون شوند, ولي ماكروفاژها در تشخيص ذرات با قطر كمتر از 70 نانومتر با مشكل روبهرو مي‌شوندو اين ذرات مي‌توانند به آساني در خون نفوذ كنند.

 

  

گزارش شده است كه نانوذرات مانند كربن سياه و دي‌اكسيدتيتانيوم كه در فرايندهاي صنعتي كاربرد زيادي دارد و به آلودگي هوا نيز كمك مي‌كند، موجب ايجاد التهاب و جراحتهاي پوستي ميشود و در ريه باقي ميماند و انباشته مي‌گردد.

ذرات اكسيد روي و دي‌‌اكسيد تيتانيوم سبب توليد راديكالهاي آزاد در سلول پوستي ميشود و به DNA آسيب مي‌رساند و اين آسيب به DNA موجب جهش (mutation) مي‌شود و تغييراتي در ساختمان پروتئين به وجود مي‌آورد كه ممكن است سبب سرطان و تومور شود.

به نظر مي‌رسد كه فعال شدن (اكتيويته) سطح و اندازه ذره, از عوامل اصلي در سمي بودن نانو ذرات است. منابع احتراق مانند اجاق‏هاي خوراكپزي گازي، احتراق گاز صنعتي و انواع وسايل گرمكننده خانگي موادي را توليد مي‌كند كه حاوي صدها يا هزاران نانولوله كربني است و ساختارهاي نانو كريستالي دارد.

شواهد حاكي از آن است كه نانولوله‌هاي كربني فراورينشده, «آئروسل» را در هنگام جابهجا كردن به وجود ميآورد.

كارخانههايي كه موادي بر پايه نانولوله‌هاي كربني مانند فولرن توليد مي‌كنند، مي‌توانند باعث از بين رفتن گلوتامين و آسيب اكسيداتيو بر مغز ماهيان شود.

همچنين, فولرن در خاك حركت ميكند و با كرمهاي خاكي جذب ميشود و به اين ترتيب, وارد زنجيره غذايي ميگردد.
نانوذرات طبيعي احتراق باحتمال مهمترين منبع توليد ذرات نانوي طبيعي در محيط زيست است. انتشار نانوذرات ساختهشده در محيط ‌زيست خطرناكتر از ذرات طبيعي است؛ زيرا آنها مواد جديدي هستند و انسان‌ها و موجودات زنده ديگر ممكن است مكانيزمهاي دفاعي كافي در برابر آنها را نداشته باشند.

بررسي‌ها نشان مي‌دهد كه به طور كلي ذرات نانوكربني و دي‌اكسيدتيتانيوم سمي‌تر از ذرات بزرگ همان مواد هستند.

 

نتيجهگيري

در سالهاي اخير، پيشرفتهاي سريع علوم و فنون, بوي‍‍ژه در زمينه نانوتكنولوژي، تحولات بزرگي را در زمينههاي: پزشكي، كشاورزي، صنعت، محيط زيست و علوم پايه زيستي در پي داشته است.

امروزه نقش نانوتكنولوژي در همه ابعاد, روشن است؛ اما جنبه ديگر اين توانمندي، خطرهاي احتمالي مرتبط با استفاده از محصولات فناوري نانو است كه در صورت رعايت نكردن قوانين و مقررات خاص ايجاد ميشود؛ بنابر اين, ضمن تأكيد بر اهميت فناوري نانو، لازم است آييننامههايي براي انجام دادن ايمني و سلامت استفاده از محصولات نانو تهيه و تدوين گردد تا بر اساس آن بتوان تنظيم و نظارت بر كليه فعاليتهاي نانوتكنولوژي را اعمال كرد.

در واقع, دولتها موظفاند كه علاوه بر تدوين استراتژي ملي و تصويب چارچوب سازماني براي نانوتكنولوژي، شرايط قانوني تحقيق و توسعه را مشخص كنند؛ از اين رو, پيشنهاد ميشود يكي از اين زيرساختهاي قانوني، قانون ايمني نانو (nanosafety) باشد.

در واقع، ايمني نانو به سياستها و روشهاي اتخاذشده براي اطمينان از كاربرد بيخطر محصولات نانو از نظر محيط زيست و سلامت انسان اطلاق ميشود؛ از اين رو, تدوين اين سياستها و قوانين, امري ضروري به نظر ميرسد. به طوري كه در حال حاضر در برخي از كشورهاي پيشرفته مانند: ايالات متحده امريكا، انگلستان، فرانسه، آلمان و ژاپن قوانين ايمني نانو وجود دارد و در هر يك از بخشهاي مربوط به محصولات نانو كميتههايي مشغول فعاليتاند. كشورهايي مانند چين و هند نيز قوانيني در اين خصوص وضع كردهاند و در حال سازماندهي كميتهها هستند؛ از اين رو, تدوين اين قوانين و برنامهريزي براي سازماندهي كميتههاي مرتبط، در كشور ما نيز امري ضروري به نظر ميرسد.

 

 
کلمات کلیدی: