حفظ لایه اوزون
ساعت ۱۱:۳٥ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٧/٧/٢۳ 

حفظ لایه اوزون (مبارزه با حفره‌ی اوزون)


از پروتکل "حفظ لایه‌ی اوزون" که در شهر مونترآل در کانادا به تصویب رسید، به عنوان یکی از مهم‌ترین قرارداد‌های حقوق بین‌الملل تجلیل می‌شود. این نشان‌ می‌دهد که می‌توان با تهدید‌های جهانی، مشترکاً مبارزه کرد.

http://www.dw-world.de/image/0,,2785909_4,00.jpg

گازهای فشار افشاننده‌ها کشنده لایه اوزون هستند

امروز "حفره‌ی اوزون"، تصویر هولناک ابتدایی خود را از دست داده است، حداقل در گزارش‌های خبری در رسانه‌ها. ولی در دهه‌ی ۱۹۸۰ دانشمندان، با ادراک این واقعیت که زمین در حال از دست دادن لایه‌ی حفاظی خود است، به وحشت افتادند. موضوع به مردم منتقل شد. توده‌‌ی مردم، وقتی پی بردند که خطر ابتلا به سرطان ناشی از اشعه‌ی مادون بنفش افزایش می‌یابد، نسبتاً سریع به خود آمدند.

وحشت موثر

میشائیل بوخویتتس، (Michael Buchwitz) که در "انستیتو‌ی فیزیک و محیط زیست" دانشگاه برمن کار می‌کند، می‌گوید: «آگاهی ما در آن زمان خیلی کم بود.» او اشاره می‌‌کند، دانشمندان می‌دانستند که گازهای آلاینده‌ی جو، لایه‌ی اوزون را از بین ‌می‌برند، "ولی ما فکر می‌کردیم که این روند خیلی آرام و نه این چنین سریع رخ می‌دهد."‌
با این‌حال، آن وحشت به واکنش سریع بی‌نظیری انجامید: دو سال پس از اولین اندازه‌گیری فشردگی لایه‌ی اوزون که در حال تراکم بود، "پروتکل مونترال درباره‌ی موادی که باعث از بین رفتن لایه‌ی اوزون می‌شوند" در ۱۶ سپتامبر سال ۱۹۸۷، به تصویب رسید.

این سند را تا به حال بیش از ۱۹۰ کشور امضاء کرده‌اند. مفاد این پروتکل، اقدامات جهانی را برا‌ی منع استفاده از موادی که منجر به تولید گازهای آلاینده‌ی جو می‌شوند، تنظیم‌ می‌کند، ضوابط تولید حداکثر این گازها را مشخص می‌سازد و نیز به کشورهای در حال رشد کمک می‌کند که به این اهداف‌، دست یابند.

زمان طولانی ترمیم

همه با این نظر موافقند که پروتکل مونترال یک موفقیت بزرگ در راه مبارزه با از بین‌رفتن محیط زیست و توفیقی عظیم در عرصه‌ی سیاست محیط زیستی جهانی است. ولی این سند چه تاثیر مشخصی داشته است؟ میشائیل بوخویتتس می‌گوید: «بیش از هرچیز این که ممنوعیت‌ها رعایت‌ می‌شوند.» اندازه‌گیری‌ها نشان می‌دهند که از شمار مولکول‌های گازهای آلاینده‌ در جو، به تدریج کاسته‌ ‌شده است.

حفره‌ی اوزون با این حال، ناپدید نشده‌است. میشائیل بوخویتتس توضیح می‌دهد که "بیش از ۱۰ سال است که حد اکثر ابعاد حفره‌های اوزون که به‌طور منظم بر فراز قطب جنوب پدید می‌آیند، اندازه‌گیری می‌شوند." بر فراز قطب شمال هم پدیده‌ی مشابهی، هر سال دیده‌می‌شود. هر‌چند که این امر در شکل ضعیف‌تری صورت می‌گیرد. با وجود موفقیت سند پروتکل، نمی‌توان روی ترمیم سریع لایه‌ی اوزون حساب کرد. میشائیل بوخویتتس می‌گوید: «مولکول‌های گازهای آلاینده عمری طولانی دارند. ده‌ها سال وضعیت‌شان ثابت‌ می‌ماند.» انتظار می‌رود که تازه در ۶۰ سال آینده، موقعیت سال‌های ۷۰ به دست آید.

عامل گرم‌شدن زمین

دانشمندان ولی کم خوش‌بین‌ نیستند. بوخویتتس در رابطه با گرم‌شدن جو زمین می‌گوید: «ما مطمئن نیستیم که وضعیت جهان در ۵۰، ۶۰ ساله آینده چگونه است. گازهای گلخانه‌ای که باعث افزایش گرما در سطح زمین شده‌اند، در سطوح بالاتر سبب سرما می‌شوند. و این امر به نوبه‌ی خود، روند ترکیب شیمیایی‌ای که لایه‌ی اوزون را از بین‌می‌برد، آسان می‌سازد.»

به این ترتیب، همه چیز به هم مربوط می‌شود. این قانون طبیعت است. و با پیدایی حفره‌ی اوزون برای اولین بار روشن می‌شود که : گازی که در قوطی اسپری هست، می‌تواند مسائلی با ابعاد جهانی به‌وجود آورد. این هم روشن شده است که انسان می‌تواند با موفقیت این مسائل را حل کند. به این ترتیب پروتکل مونترال، مدلی جسارت‌آمیز ارزیابی می‌شود، هرچند که در آن تفاوت‌ها بارزترند: برای گازهای آلاینده‌ی جو مثل هیدروکربن‌های مختلف و اکسیدهای نیتروژن (CFC) می‌توان به‌سادگی جانشینی پیدا کرد، ولی متاسفانه نمی‌توان انتشار (امیسیون) گاز کربنیک را سریعاً کاهش داد.


شتاب‌بخشیدن به حفاظت از لایه اوزون جو زمین


در کنفرانسی در کانادا، نمایندگان ۲۰۰ کشور توافق کرداند که مجموعاَ ۱۰ سال قبل از موعد مقرر به استفاده از گارهای تخریب‌کننده اوزون جو پایان خواهند داد. گازهای "کلروفلورو کربن" یکی از عوامل اصلی تخریب لایه اوزون هستند.

http://www.dw-world.de/image/0,,2209315_4,00.jpg

حفره‌ای در لایه اوزون
بر فراز منطقه شمالگان یا قطب شمال.

گازهای موسوم به کلرو فلورو کربن‌ها
عامل عمده تخریب لایه اوزون به شمار می‌روند

وزیران محیط زیست و نمایندگان عالی‌رتبه‌ از ۱۹۱ کشور جهان روز جمعه ۲۱ سپتامبر در کنفرانسی زیرنظر سازمان ملل، قراردادی را امضا کردند که براساس آن کشورهای توسعه‌یافته و درحال توسعه، هر یک ۱۰ سال جلوتر از پیش‌بینی قبلی، از تولید گاز تخریب‌کننده‌ی لایه‌ی اوزون (کلرو فلورو کربن‌ها - FCKW) چشم‌پوشی می‌کنند.

کشورهای صنعتی قرار است استفاده از گاز تخریب‌کننده‌ی لایه‌ی اوزون را تا سال ۲۰۲۰ متوقف کنند. این موعد برای کشورهای درحال توسعه سال ۲۰۳۰ خواهد بود. در برنامه‌ی زمان‌بندی‌شده پروتکل مونترال که در سال ۱۹۸۷ به تصویب رسید، مهلت‌ یادشده برای کشورهای توسعه‌یافته سال ۲۰۳۰ و برای کشورهای درحال توسعه سال ۲۰۴۰ در نظر گرفته شده بود.

"یک شب تاریخی"

در پی این توافق، "جان بیرد" وزیر محیط زیست کانادا از یک "شب تاریخی" سخن گفت و خانم ماریانه وینگ، سرپرست هیئت اتحادیه اروپا گفت: توافق به عمل آمده یک گام اساسی در حفاظت از لایه‌ی اوزون و در مبارزه با تغییرات جوی است.

یکی از کارشناسان برجسته‌ی برنامه‌ی محیط زیست سازمان ملل، بیش از همه، از قول دولت چین برای متعهد ماندن به این توافق استقبال کرد. به گفته‌ی این کارشناس، ۸۰ درصد استفاده از گاز تخریب‌کننده لایه‌ی اوزون در کشورهای درحال توسعه، مربوط کشور چین است.

در شتاب بخشیدن به روند خودداری از تولید و استفاده از گاز "کلروفلورو کربن‌ها"، دولت آمریکا بیش از دیگران کنفرانس را زیر فشار قرار داده بود. دولت آمریکا این قرارداد را جایگزینی برای قرارداد کیوتو می‌بیند که خود آن را امضا نکرده است. امریکا بزرگترین تولیدکننده گازهای گلخانه‌ای در جهان است.

گازهای "کلروفلورو کربن" که در یخچال‌ها و دستگاه‌های خنک‌کننده بکار می‌روند، یکی از عوامل اصلی تخریب لایه اوزون به شمار می‌روند. این اثر تخریبی برای نخستین بار در سال‌های ۸۰ میلادی مورد توجه قرار گرفت. لایه اوزون زمین را از گزند اشعه‌ی ماورا بنفش حفاظت می‌کند.

قطع کامل تولید و استفاده از گاز "کلروفلورو کربن‌ها" با کاهش سالانه‌ی ۳/۵ درصد در تولید گازهای گلخانه‌ای متناسب است.


کلمات کلیدی: